Το ντεσιμπέλ (dB) και η ένταση του ήχου


Το ντεσιμπέλ (dB) και η ένταση του ήχου

Ο ήχος που δημιουργείται από τον άνθρωπο ή κάποιο μηχάνημα και διαχέεται στο περιβάλλον αποτελεί την ηχορρύπανση, ένα πρόσφατα σχετικά (35-40 χρόνια) ανακαλυφθέντα ατμοσφαιρικό ρύπο. Θόρυβος είναι ο δυσάρεστος και ενοχλητικός ήχος. Κανένα αυτί δεν μπορεί να συνηθίσει το θόρυβο! Το πρόβλημα ήλθε στην επιφάνεια όταν μερικοί teenager’s υπέστησαν απώλεια της ακουστικής τους ικανότητας ακούγοντας επι μακρόν και πολύ δυνατά Rock μουσική. Σήμερα σε πολλά νυχτερινά κέντρα μπορεί να συμβαίνει το ίδιο. Το είδος των επιπτώσεων του θορύβου στην ανθρώπινη υγεία αποτελούσε για πολλά χρόνια βασικό πεδίο έρευνας και μελέτης. Σήμερα, έχει επαρκώς τεκμηριωθεί το πως ο θόρυβος συνιστά επιβλαβή παράγοντα τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία του ανθρώπου.

Κάθε ήχος έχει ορισμένα χαρακτηριστικά, όπως ένταση, συχνότητα και διάρκεια. Ο ήχος είναι μια μηχανική ταλάντωση που γίνεται αντιληπτή από το ανθρώπινο αυτί. Ως ταλάντωση χαρακτηρίζεται από τη συχνότητα (ν), (αριθμός κυμάτων που διέρχονται από ένα σημείο/δευτερόλεπτο) του ήχου (που γίνεται αντιληπτή ως οξύς ή βαθύς ήχος) και εκφράζεται σε κύκλους ανά δευτερόλεπτα ή Hertz (Hz). Το ανθρώπινο αυτί έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται ήχους μεταξύ 16 και 20.000Hz. Εν τούτοις, οι περισσότεροι ήχοι στην καθημερινή μας ζωή είναι μεταξύ 60 και 6.000 Hz. Ας σημειωθεί ότι το φάσμα συχνοτήτων από τη χαμηλότερη ως την υψηλότερη νότα του πιάνου εκτείνεται από 27,5 έως 4.186 Hz. Οι υπόηχοι είναι <20 Hz και οι υπέρηχοι >20.000 Hz. Ορισμένα ζώα όπως η γάτα, ο σκύλος, ακούνε περισσότερο τους υπερήχους.

 Η ένταση μετριέται σε κλίμακα dBΗL ή dB, των γνωστών Decibel, (Το όνομά της μονάδας δόθηκε προς τιμήν του Γκράχαμ Μπελ, πρωτοπόρου εφευρέτη της τηλεφωνίας, ενώ το πρόθεμα ντέσι δηλώνει πως είναι δεκαδική υποδιαίρεση της κύριας μονάδας Μπελ.) που εκφράζεται σε λογαριθμική κλίμακα, πράγμα που σημαίνει ότι τα 30dB δεν είναι διπλάσια από τα 15dB. Πολύ αδρά, υπολογίζεται ότι ο διπλασιασμός της έντασης του ήχου, καταγράφεται ως αύξηση μόνο 3dΒ. Δηλαδή, θόρυβος έντασης 33dB έχει διπλάσια ένταση από θόρυβο 30dB και θόρυβος 42dB έχει διπλάσια ένταση από τα 39dB. Ο ακουστικός ουδός, δηλαδή η χαμηλότερη ένταση ήχου που μπορεί το αυτί του φυσιολογικού ενηλίκου ν’ αντιληφθεί είναι τα 0dB.

Το ανθρώπινο αυτί έχει αξιοσημείωτο δυναμικό εύρος που του επιτρέπει να ακούει από το 0-120dB, δηλαδή, να διακρίνει τον πλέον αδύνατο σε ένταση ήχο μέχρι τον επώδυνο (άνω των 120dB ένταση στην οποία μπορεί να συμβεί και ρήξη του ακουστικού τυμπάνου). Στον πίνακα καταγράφεται περιληπτικά η ένταση ορισμένων θορύβων σε dB.

Το γεγονός ότι ο θόρυβος είναι βλαβερός για τον άνθρωπο, είχε αναγνωριστεί ήδη εδώ και 2.500 χρόνια. Είναι γνωστό ότι στην αρχαία Ελλάδα και στις αποικίες των Ελλήνων στη νότια Ιταλία, απαγόρευαν στους χαλκουργούς και σε άλλους τεχνίτες, οι οποίοι εξασκούσαν επαγγέλματα που έκαναν πολύ θόρυβο, να έχουν τα εργαστήριά τους μέσα στην πόλη. Στην αρχαία Ρώμη, νομοθεσία θεσπίστηκε για τον έλεγχο του θορύβου που προέρχονταν από τις καλυμμένες με σίδηρο ρόδες των βαγονιών στο πλακόστρωτο, αναστατώνοντας τον ύπνο προκαλώντας ενόχληση στους πολίτες. Σε ορισμένες πόλεις στη μεσαιωνική Ευρώπη, οι άμαξες και τα άλογα είχαν απαγορευτεί τη νύχτα στους δρόμους, προκειμένου να εξασφαλιστεί ο ειρηνικός ύπνος των κατοίκων.

Τα προβλήματα όμως του θορύβου κατά το παρελθόν ωχριούν μπροστά σε εκείνα των σύγχρονων κατοίκων των πόλεων. Η μορφή του ηχοτοπίου, ιδιαίτερα στις χώρες που έχουν ασπασθεί τον ‘πολιτισμό της μηχανής’, έχει αλλάξει δραματικά με την πάροδο του χρόνου. Από μία έρευνα του Schafer (1969), προέκυψε ότι στις πρωτόγονες κοινωνίες οι φυσικοί ήχοι αποτελούσαν το 69% του ηχοτοπίου, οι ανθρώπινοι ήχοι το 26%, ενώ οι ήχοι των εργαλείων και της τεχνολογίας μόνο το 5%. Αντίθετα, στις κοινωνίες της δεκαετίας του 1960 οι φυσικοί ήχοι είχαν συρρικνωθεί στο 6%, οι ανθρώπινοι ήχοι -μετά από μια μεγάλη αύξηση κατά το Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και την Προβιομηχανική εποχή- είχαν ξαναπέσει στο 26%, ενώ παράλληλα οι ήχοι της τεχνολογίας είχαν φθάσει το 68% του ηχοτοπίου.

Η ηχορρύπανση συνεχίζει να αυξάνει σε έκταση, συχνότητα και σοβαρότητα, ως αποτέλεσμα της αύξησης του πληθυσμού, της αστικοποίησης, καθώς και τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η διαρκώς διαστελούμενη αστική ηχορρύπανση συνεπάγεται άμεσες και σωρευτικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, επηρεάζει τις μελλοντικές γενεές με την υποβάθμιση οικιστικών, κοινωνικών και μαθησιακών περιβαλλόντων με αντίστοιχες οικονομικές απώλειες. Μελέτες στην Ευρώπη δείχνουν ότι περίπου οι μισοί από τους κατοίκους της ΕΕ ζουν σε ζώνες που δεν διασφαλίζουν την ακουστική άνεση. Εκτιμάται ότι τη νύχτα, πάνω από το 30% των κατοίκων της ΕΕ εκτίθενται σε επίπεδα θορύβου που είναι ικανά να διαταράξουν τον ύπνο. Ο θόρυβος έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες υποβάθμισης του περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση και της ποιότητας ζωής μας.

Οι βλαπτικές επιδράσεις στο αυτί εκδηλώνονται όταν η ένταση του θορύβου υπερβαίνει το όριο των 80 ντεσιμπέλ, και ανάλογα με τη χρονική διάρκεια της έκθεσης στον θόρυβο αυτό. Από άποψη δημόσιας υγείας, έχει θεσπιστεί η έννοια του μέσου όρου θορύβου κατά την ημέρα και τη νύχτα. Για την προστασία λοιπόν της δημόσιας υγείας, πρέπει ο μέσος αυτός όρος να είναι <55dB κατά τις εργάσιμες ώρες και <45dB τις ώρες κοινής ησυχίας. Για τα νοσοκομεία προτείνονται επίπεδα θορύβου <45dB την ημέρα και <35dB τη νύχτα. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας συνιστά στο χώρο εργασίας ο θόρυβος σε σταθερό επίπεδο να μην υπερβαίνει τα 85dB και στιγμιαία όχι περισσότερο από 120dB. Αντιστοίχως στο χώρο του ύπνου σε σταθερό επίπεδο λιγότερο από 30dB και στιγμιαία όχι περισσότερο από 45dB. Άτομα που εργάζονται σε επίπεδα θορύβου άνω των 85dB πρέπει να υποβάλλονται σε περιοδική εκτίμηση της ακουστικής τους ικανότητας, ώστε να προληφθεί βλάβη της ακοής. Σύμφωνα με το Π.Δ 149/2006 (Α’159/28.07.2006), η οριακή τιμή έκθεσης για οκτάωρη ημέρα εργασίας είναι 87dB(Α). Σε καμία περίπτωση η έκθεση του εργαζόμενου δεν επιτρέπεται να υπερβεί την παραπάνω οριακή τιμή στο οκτάωρο της ημερήσιας εργασίας.

Ένας πρακτικός τρόπος για να διαπιστώσει κάποιος που εργάζεται ή συχνάζει σε θορυβώδες περιβάλλον που μπορεί να βλάψει την ακοή του, είναι να θέσει στον εαυτό του τα εξής ερωτήματα:
• -Είναι τόσο δυνατός ο θόρυβος, ώστε πρέπει να υψώσω σημαντικά την ένταση της φωνής μου, για να με ακούσει κάποιος που βρίσκεται στα δύο μέτρα δίπλα μου;
• -Όταν φεύγω και βρίσκομαι σε πιο ήσυχο περιβάλλον, αισθάνομαι τα αυτιά μου βουλωμένα; Μήπως ακούω εμβοές (κουδούνισμα ή σφύριγμα) που υποχωρούν μετά από μια-δυο ώρες; 

Συγκεντρωτικά οι επιδράσεις του θορύβου:

στο νευρικό σύστημα:
Υψηλά επίπεδα θορύβου προκαλούν αλλοιώσεις στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ). Διαταράσσονται τα στάδια του ύπνου, προκαλώντας διαταραχές στη σωματική και νοητική ανάπαυση του ατόμου. Ο θόρυβος επιδρά στην ψυχική διάθεση και επηρεάζει την κοινωνικότητα και την ευαισθησία. Προκαλεί επιβράδυνση του χρόνου αντίδρασης, περιορίζοντας σημαντικά την ικανότητα του εργαζόμενου να αντιδρά σωστά στα εξωτερικά ερεθίσματα ή να παρακολουθεί σύνθετες διαδικασίες, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προϋποθέσεις ατυχήματος. 
στο καρδιαγγειακό σύστημα:
Ο θόρυβος προκαλεί περιφερική αγγειοσύσπαση με αποτέλεσμα την ελάττωση της ροής του αίματος σε όργανα και ιστούς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της διαστολικής αρτηριακής πίεσης και της συχνότητας της καρδιακής λειτουργίας σε εργαζόμενους εκτεθειμένους σε θόρυβο. Ταυτόχρονα προκαλεί αύξηση της χοληστερίνης και δημιουργία αθηρωματικών πλακών στις αρτηρίες οι οποίες δεν υποχωρούν με την παύση της εργασιακής έκθεσης.
στο γεννητικό σύστημα:
Οι έγκυες εργαζόμενες, οι οποίες εκτίθενται σε θόρυβο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους, υφίστανται ελάττωση της αιματικής ροής προς τον πλακούντα και διατρέχουν τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού, ακόμα και αποβολής του εμβρύου. Έχουν παρατηρηθεί διαταραχές εμμήνου ρύσεως σε γυναίκες και υπογονιμότητα, τόσο ανδρών όσο και γυναικών εργαζομένων εντός περιβάλλοντος επιβαρυμμένου με θόρυβο.
στο σύστημα ενδοκρινών αδένων:
Ο θόρυβος προκαλεί διέγερση των ενδοκρινών αδένων, υπερλειτουργία της υπόφυσης και των επινεφριδίων και άρα αυξημένη έκκριση αδρεναλίνης, η οποία ευθύνεται για φαινόμενα όπως η ταχυκαρδία, η αύξηση της αρτηριακής και ενδοκρανίου πιέσεως, η σιελόρροια και η αλλαγή του ρυθμού των περισταλτικών κινήσεων του εντέρου (δυσκοιλιότητα, ευερέθιστο έντερο).
στα μάτια:
Σε εργαζόμενους που εκτίθενται σε θόρυβο έχουμε μείωση της αντίληψης βάθους του οπτικού πεδίου.
στο ακουστικό σύστημα:
Ο θόρυβος είναι δυνατόν να έχει άμεσες επιπτώσεις όπως οι εμβοές, να προκαλέσει προσωρινή ή μόνιμη απώλεια ευαισθησίας στο ακουστικό όργανο, το μέγεθος και η μονιμότητα της οποίας εξαρτώνται βασικά από το επίπεδο ηχητικής πίεσης και τη διάρκεια έκθεσης στο ενοχλητικό ηχητικό ερέθισμα.

Δημοφιλέστερα άρθρα